พระนางพญา: พระแห่งพิษณุโลก รูปสามเหลี่ยม และความทรงจำจากกรุ

พระนางพญามีศูนย์กลางที่วัดนางพญา จังหวัดพิษณุโลก ใกล้วัดพระศรีรัตนมหาธาตุและพระพุทธชินราช วัดจึงเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์พุทธศาสนาในอดีตราชธานี มิใช่วัดโดดเดี่ยว รูปสามเหลี่ยมและพุทธลักษณะเรียบ ต่อมาถูกตลาดเรียกว่า ‘พระราชินี’ ทำให้ประวัติท้องถิ่น อำนาจสตรี และความเชื่อคุ้มครองซ้อนในชื่อเดียว

พระวิสุทธิกษัตริย์กับธรรมเนียมสร้างวัด

ธรรมเนียมเชื่อมวัดและพระกับพระวิสุทธิกษัตริย์ในศตวรรษที่ 16 พระองค์เป็นพระมเหสีสมเด็จพระมหาธรรมราชาและพระชนนีสมเด็จพระนเรศวร เรื่องนี้อธิบายพลังของชื่อ ‘นางพญา’ แต่เอกสารร่วมสมัยมิได้ยืนยันรายละเอียดทุกข้อเรื่องปีสร้างวัดหรือการควบคุมสร้างพระโดยตรง จึงควรเสนอเป็นธรรมเนียมวัดและท้องถิ่น มิใช่ข้อเท็จจริงไร้ข้อถกเถียง

พ.ศ. 2444 กับประวัติการพบสมัยใหม่

ประวัติการสะสมกล่าวถึง พ.ศ. 2444 มากที่สุด เมื่อรัชกาลที่ 5 เสด็จพิษณุโลกและมีการพบพระระหว่างเตรียมพื้นที่กับงานรอบวัด บางส่วนเล่าว่าทูลเกล้าฯ หรือพระราชทานผู้ตามเสด็จ ต่อมาศตวรรษที่ 20 ยังพบต่างสถานที่ต่างวาระ พระนางพญาจึงมิได้ออกสู่ตลาดจากการเปิดครั้งเดียว ที่มา ดิน และการรักษาอาจต่างกัน การเรียกทุกองค์ว่าชุดเดียวจาก พ.ศ. 2444 ไม่แม่นยำ

รูปสามเหลี่ยมคือความกระชับ มิใช่ความหยาบ

พระนางพญาทั่วไปตัดเป็นรูปสามเหลี่ยม พระพุทธเจ้าปางมารวิชัย ไม่มีซุ้มซับซ้อนและมักไม่มีฐานสูง พระเศียรอยู่ยอด ไหล่และอกกว้าง แขนทอดลง เข่าสร้างฐานมั่นคง วงสะสมแบ่งใหญ่ กลาง เล็ก เข่าโค้ง เข่าตรง อกนูน อกแฟบ ต้องเทียบชื่อกับสัดส่วนและตำแหน่งเส้นทั้งองค์ เพราะการสึกทำให้อก มือ เข่าเปลี่ยน และพิมพ์ถอดทำให้เส้นอ้วนขอบทื่อ

เนื้อดิน มวลแร่ และด้านหลัง

พระนางพญามักเป็นดินเผา สีแดงน้ำตาล ส้มน้ำตาล ถึงน้ำตาลเข้ม มีเม็ดทรายหรือแร่ปน หลังมักเรียบแต่มีความไม่สม่ำเสมอจากการกด แต่ง เผา และฝัง คำออนไลน์ว่าจุดขาว จุดดำ หรือคราบชนิดหนึ่งเห็นแล้วแท้ เป็นการลดทอนเกินไป ต้องดูการฝังตัว หน้าตัด ผิว พิมพ์ และที่มาร่วมกัน

ความเชื่อแบบราชินีกับความหมายวันนี้

ความเชื่อให้พระนางพญาด้านสง่า ภาวะผู้นำ เมตตา เสน่ห์ และโชคสตรี จึงเป็นที่สนใจของนักธุรกิจ ผู้บริหาร และผู้หญิง แต่ผู้ชายก็บูชาได้ การอ่านที่เหมาะคือเห็น ‘นางพญา’ เป็นสัญลักษณ์ของความมั่นคง อิสระ และความรับผิดชอบ มิใช่เครื่องรับประกันอำนาจหรือเสน่ห์ สำหรับนักสะสม การใช้เส้นน้อยแต่สร้างอัตลักษณ์แรง แสดงความสุกงอมของศิลปะพระพิมพ์โบราณ