หลวงปู่คำพันธ์ โฆสปัญโญ: จากห้าครอบครัวสู่พระธาตุมหาชัย

หลวงปู่คำพันธ์ โฆสปัญโญ (พ.ศ. 2458–2546) เป็นพระเถระผู้มีบทบาทสำคัญต่อชุมชนบ้านมหาชัย จังหวัดนครพนม และเป็นอดีตเจ้าอาวาสวัดธาตุมหาชัย เรื่องราวของท่านมิได้มีเพียงพระเครื่องที่นักสะสมรู้จัก หากยังเกี่ยวกับการตั้งหมู่บ้าน การสร้างพระธาตุ การปฏิบัติธรรม และการศึกษาของคนในท้องถิ่น ภายหลังท่านได้รับสมณศักดิ์เป็นพระสุนทรธรรมากร

ชีวิตในสมณเพศและความรับผิดชอบต่อครอบครัว

ประวัติที่เรียบเรียงโดยวัดป่ามหาชัยระบุว่า ท่านเกิดวันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2458 ชื่อเดิมคำพันธ์ ศรีสุวงค์ เมื่ออายุ 17 ปีได้บรรพชาเป็นสามเณรที่วัดศรีบุญเรือง ศึกษาอักษรธรรมและพระพุทธศาสนา ควบคู่กับการฝึกภาวนา ในช่วงวัยหนุ่ม ท่านเคยได้รับฟังคำสอนเรื่องการกำหนดลมหายใจจากหลวงปู่เสาร์ กันตสีโล และเรียนรู้จากครูบาอาจารย์ท่านอื่นระหว่างธุดงค์

ท่านอุปสมบทเมื่ออายุ 20 ปี ต่อมาเมื่อมารดาเสียชีวิต ท่านต้องรับภาระดูแลคนในครอบครัวที่ยังอายุน้อย จึงลาสิกขาไปช่วงหนึ่ง ก่อนกลับมาอุปสมบทอีกครั้งใน พ.ศ. 2488 ประวัติช่วงนี้ทำให้เห็นว่าการดำเนินชีวิตของท่านผ่านทั้งหน้าที่ต่อครอบครัวและหน้าที่ในสมณเพศ หลังกลับเข้าสู่ผ้าเหลือง ท่านศึกษาพระปริยัติธรรมและปฏิบัติภาวนาต่อเนื่อง

บ้านมหาชัยและพระธาตุที่ชาวบ้านร่วมสร้าง

ใน พ.ศ. 2495 หลวงปู่คำพันธ์นำครอบครัวประมาณห้าครอบครัวไปตั้งถิ่นฐานบริเวณโนนมหาชัย เกิดเป็นบ้านมหาชัยและวัดซึ่งเคยใช้ชื่อว่าวัดโฆษการาม ต่อมาท่านดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดธาตุมหาชัยใน พ.ศ. 2509 พื้นที่ซึ่งเริ่มจากชุมชนเล็ก ๆ ค่อย ๆ มีวัดเป็นศูนย์กลางของชีวิตร่วมกัน

การสร้างพระธาตุมหาชัยเป็นงานที่ต้องอาศัยความร่วมมืออย่างมาก ประวัติของวัดระบุว่ามีพิธีวางศิลาฤกษ์ใน พ.ศ. 2514 ชาวบ้านช่วยกันบริจาคทุน วัสดุ และแรงงาน ต่อมาใน พ.ศ. 2518 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชและสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์เสด็จมาทรงบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ พระธาตุองค์ใหม่ที่สร้างครอบองค์เดิมแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2539 ยังคงลักษณะแปดเหลี่ยม วัดอธิบายว่าแปดเหลี่ยมสื่อถึงมรรคมีองค์แปด ส่วนความสูง 37 เมตรเชื่อมโยงกับโพธิปักขิยธรรม 37 ประการ

วัดในฐานะสถานที่เรียนรู้

งานของหลวงปู่คำพันธ์ไม่ได้หยุดอยู่ที่สิ่งก่อสร้าง ใน พ.ศ. 2527 ท่านมีส่วนริเริ่มวัดป่ามหาชัยเพื่อเป็นสถานที่ปฏิบัติธรรม และมีการจัดกิจกรรมภาวนาสำหรับพระภิกษุ สามเณร และประชาชน ประวัติของวัดยังกล่าวถึงการตั้งศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาที่วัดธาตุมหาชัยใน พ.ศ. 2532 ตลอดจนการสนับสนุนทุนการศึกษาและโรงเรียนในช่วงต่อมา ท่านได้รับสมณศักดิ์พระสุนทรธรรมากรใน พ.ศ. 2535

มรดกส่วนนี้จับต้องได้ชัดเจน: หมู่บ้านมีวัด ผู้สนใจปฏิบัติธรรมมีพื้นที่ฝึกฝน และเด็กในชุมชนมีโอกาสเรียนหนังสือมากขึ้น คำสอนที่บันทึกไว้ยังให้ความสำคัญกับการกำหนดลมหายใจ การพิจารณากายใจ และการลงมือปฏิบัติจริง

พระเครื่องและเรื่องเล่าปฐวีธาตุ

ในแวดวงสะสม ชื่อของหลวงปู่คำพันธ์มักเกี่ยวข้องกับปฐวีธาตุ เรื่องเล่าในสายนี้กล่าวถึงเม็ดหินธรรมชาติและความหมายทางความเชื่อ ทั้งยังมีพระเครื่องที่ใช้ชื่อนี้ เรื่องเล่าช่วยอธิบายว่าทำไมผู้คนจึงให้ความสนใจ แต่รูปลักษณ์ของเม็ดหินเพียงอย่างเดียวไม่อาจยืนยันที่มา ความแท้ หรือผลทางอิทธิฤทธิ์ของวัตถุชิ้นใดได้

บัญชีรายการประกวดของสมาคมผู้นิยมพระเครื่องพระบูชาไทย พ.ศ. 2567 แยกพระเครื่องสายหลวงปู่คำพันธ์ออกเป็นหลายรายการ เช่น พระพุทธมหาปฐวีธาตุยุคต้น เหรียญรูปเหมือนรุ่นแรกทรงหยดน้ำ พ.ศ. 2526 เหรียญมหาปรารถนา พ.ศ. 2531 และพระกริ่งธาตุมหาชัยกับพระชัยวัฒน์ พ.ศ. 2532 รายการเหล่านี้ช่วยให้เห็นชื่อรุ่นและลำดับเวลาในวงการสะสม แต่ไม่ใช่ผลตรวจสอบพระเครื่องรายองค์ ผู้ศึกษาควรเทียบชื่อรุ่นภาษาไทย ปีสร้าง ผู้จัดสร้าง พิมพ์ เนื้อ และตัวอย่างที่มีข้อมูลประกอบ

ความหมายที่ยังอยู่ในปัจจุบัน

หลวงปู่คำพันธ์มรณภาพวันที่ 24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2546 เอกสารไทยบางแห่งระบุอายุ 89 ปีตามการนับแบบรวมปีเกิด ขณะที่อายุเต็มตามวันเกิดคือ 88 ปี สิ่งที่ท่านทิ้งไว้ในชุมชน—พระธาตุ วัด และงานด้านการศึกษา—บอกเล่าชีวิตของท่านได้มากกว่าคำกล่าวอ้างเรื่องปาฏิหาริย์

เมื่อพบพระเครื่องที่เกี่ยวข้องกับท่าน เราอาจเริ่มจากคำถามง่าย ๆ ว่าสร้างเมื่อใด เป็นรุ่นใด และเชื่อมโยงกับวัดและชุมชนอย่างไร บ้านมหาชัยที่เริ่มจากประมาณห้าครอบครัวเตือนว่า พระเครื่องหนึ่งองค์อาจเป็นประตูสู่ประวัติของการปฏิบัติธรรม การสร้างชุมชน และความทรงจำร่วมกัน

แหล่งข้อมูล

การเก็บ ความเห็น และห้องร่วมพิจารณา ต้องเป็นสมาชิกทั่วไปที่ผ่านแล้ว การอ่านไม่ต้องสมัคร สมัครเป็นผู้อ่าน

หลวงปู่คำพันธ์ โฆสปัญโญ: จากห้าครอบครัวสู่พระธาตุมหาชัย