หลวงปู่ทวด

หลวงปู่ทวดเป็นพระเถระที่ถูกเอ่ยบ่อยที่สุดสายหนึ่งของภาคใต้ อีกชื่อที่ใช้เสมอกันคือหลวงพ่อทวด ชื่อเต็มทางศรัทธาคือหลวงปู่ทวดเหยียบน้ำทะเลจืด คนรุ่นหลังวางท่านไว้ปลายอยุธยา พระที่ใช้ชื่อท่านในตลาดวันนี้ ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดในสมัยท่านมีชีวิต ตั้งแต่ พ.ศ. 2497 เป็นต้นไป วัดช้างให้และวัดอื่นสร้างในนามท่าน คนเรื่องหนึ่ง พระอีกเรื่องหนึ่ง เขียนคนก่อน

ชาติภูมิและชื่อ

ตำนานท้องถิ่นและข่าวที่เรียบเรียงทีหลัง มักวางเกิดที่ พ.ศ. 2125 แถบสทิงพระ สงขลาในวันนี้ ชื่อเดิมเขียนปู่หรือปู ไม่ลงตัวทุกฉบับ วันเดือนยิ่งไม่ลง บางฉบับว่าเดือนเมษายน บางฉบับว่า 3 มีนาคม บางฉบับว่า 4 มีนาคม เหล่านี้เป็นการเล่าทีหลัง ไม่ใช่ทะเบียนเกิดสมัยนั้น หน้านี้ใช้ปีกับที่เป็นจุดตั้งต้น ไม่ปิดวันใดวันหนึ่ง

สองวัด

บางฉบับว่า พ.ศ. 2145 อุปสมบทที่วัดช้างให้ แล้วขึ้นไปเรียนพระธรรมวินัยที่อยุธยา อีกสายบอกแค่ว่าบวชเมื่อเติบโต และเป็นที่รู้จักแถบสทิงพระกับปัตตานี ไม่มีปีในใบสมณสึก ทั้งสองเป็นการเรียบเรียงทีหลัง ที่ยืนได้คือชื่อผูกกับสองวัด วัดพะโคะอยู่สทิงพระ สงขลา บ้านเกิด ศรัทธาเรียกท่านว่าสมเด็จเจ้าพะโคะ วัดช้างให้อยู่โคกโพธิ์ ปัตตานี ตำนานวัดเขียนว่าท่านเป็นเจ้าอาวาสองค์แรก พระยาแก้มดำเจ้าเมืองไทรบุรีอาราธนา วัดมีอายุกว่าสามร้อยปี ชื่อทางการคือวัดราษฎร์บูรณะ ช้างให้เป็นชื่อที่คนเรียก มาจากตำนานปล่อยช้างหาชัยภูมิ

เหยียบน้ำทะเลจืด

เรื่องที่เล่ามากที่สุดคือเหยียบน้ำทะเลจืด ตำนานว่าหลวงปู่ทวดโดยสารเรือไปอยุธยา คลื่นใหญ่ น้ำจืดบนเรือหมด ท่านยื่นเท้าลงทะเล น้ำรอบเรือกลายเป็นน้ำดื่ม คนบนเรือจึงรอด ข่าวไทยระบุว่าตอนนี้เป็นตำนาน มาจากคำบอกเล่าแถบสทิงพระและปัตตานี กับบันทึกท้องถิ่นที่คัดไว้ทีหลัง ไม่ใช่บันทึกการเดินเรือในเวลานั้น ศรัทธายังเล่าต่อได้ แต่จะถือว่าเป็นหลักฐานว่าปีใดเดือนใดท่านไปถึงทะเลช่วงใดไม่ได้ และจะใช้เรื่องน้ำจืดมาพูดว่าพระองค์ใดเป็นของแท้ไม่ได้

มรณภาพ

ข่าวไทยหลายฉบับลงมรณภาพที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2225 เมืองไทรบุรี เมืองใต้ปัตตานีในเวลานั้น วันนี้คือแถบรัฐเกดะห์ของมาเลเซีย อายุราวร้อยปี ภาษาจีนบางหน้าเขียนเก้าสิบเก้า บางหน้าเขียนร้อย ต่างกันปีหนึ่งเพราะวันเกิดไม่นิ่ง ไม่ใช่ข่าวมรณภาพสองข่าว อีกเรื่องว่าท่านสั่งให้นำศพไปวัดช้างให้ และปักหลักตรงที่หยดตกตามทาง เรื่องของวัดเขียนว่าหลังถวายเพลิง อัฐิส่วนหนึ่งกลับไทรบุรี ส่วนหนึ่งอยู่ที่วัดช้างให้ ภายหลังประดิษฐานในเจดีย์ คำสั่งกับอัฐิละเอียดไม่เท่ากันทุกฉบับ หน้านี้ปักว่าเป็นคำเล่าท้องถิ่น ไม่ใช่บันทึกชันสูตรวันนั้น

พระเกิดทีหลัง

ราวสองร้อยเจ็ดสิบปีหลังมรณภาพ วัดช้างให้จึงเริ่มสร้างพระในนามท่านเป็นจำนวนมาก หลวงปู่ทวดไม่ได้สร้างพระเครื่องใด ๆ ดังนั้นไม่มีรุ่นที่ท่านปลุกเสกด้วยพระองค์เอง ตลาดจีนมักยุบสองเรื่องเป็นเรื่องเดียว ราวกับหลวงปู่ทวดลงมือทำพระรุ่นหนึ่งที่วางขายอยู่จริง ๆ ต้องแยกดู หลวงปู่ทวดในศตวรรษที่ 17 เป็นพระสงฆ์ พระที่วัดสร้างในศตวรรษที่ 20 เป็นพระระลึกถึงท่าน ดังนั้นพอพูดถึงแท้ปลอม ต้องถามให้ชัดสามข้อก่อนว่า พระองค์นี้สร้างปีใด วัดใดสร้าง เนื้ออะไร สามข้อนี้ยังไม่ชัด จะพูดว่าพระรุ่นหลังเป็นฝีมือท่านเองไม่ได้

พระเนื้อว่าน พ.ศ. 2497

พ.ศ. 2497 เจ้าอาวาสวัดช้างให้ พระอาจารย์ทิม ฉายาธมฺมธโร สมณศักดิ์พระครูวิสัยโสภณ ร่วมกับอนันต์ คณานุรักษ์ สร้างพระชุดแรกในนามหลวงปู่ทวด เพื่อหาทุนสร้างอุโบสถใหม่ เนื้อว่าน พระอาจารย์ทิมเป็นประธานปลุกเสก มีเกจิร่วมหลายรูป ชุดนี้เป็นพระผง ไม่ใช่เหรียญโลหะ ไทยบางทีก็เรียกชุดนี้ว่ารุ่นแรก โดยใช้คำว่าเหรียญในความหมายกว้าง ปากนักสะสมที่ว่าเหรียญรุ่นแรก หมายถึงชุดโลหะถัดไป อย่ายุบเป็นสิ่งเดียว

พระอาจารย์ทิมรูปนี้เป็นเจ้าอาวาสวัดช้างให้ ปัตตานี ชื่อเดิมก็ชื่อทิม ไม่ใช่หลวงปู่ทิมวัดละหารไร่ ระยอง ทั้งสองชื่อทิม แต่ไม่ใช่รูปเดียวกัน วัด จังหวัด และปีไม่เหมือนกัน ถ้าเขียนปนกัน ผงพรายกุมารจะถูกพูดว่าเป็นฝีมืออาจารย์คนเดียวกับพระวัดช้างให้

เหรียญเศียรโต พ.ศ. 2500

พ.ศ. 2500 ถึง 2501 วัดช้างให้จึงสร้างเหรียญโลหะ นักสะสมเรียกรุ่นนี้ว่าเศียรโต ครั้งแรกมีแต่ทองแดง จำนวนไม่พอ พ.ศ. 2501 วัดเพิ่มทองคำ เงิน และทองแดงอีกสองเนื้อ โดยใช้แม่พิมพ์เดียวกัน พิมพ์เดียว เนื้อหลายอย่าง ดูปีกับเนื้อก่อน แล้วค่อยพูดว่าราคา

หลังเตารีด พ.ศ. 2505

พ.ศ. 2505 ปีเดียว วัดช้างให้มีเหรียญโลหะหลายรุ่น ที่คนจำได้บ่อยคือหลังเตารีด ทรงคล้ายเตารีดเก่า หลังมีอักษรไทย เป็นรุ่นระลึกที่มีชื่อ ยังไม่ใช่พระที่พระศตวรรษที่ 17 กดเอง หลัง พ.ศ. 2505 วัดทั่วประเทศยังสร้างในนามหลวงปู่ทวดต่อ นั่นคือปีของเขา พิมพ์ของเขา หน้าเป็นพระรูปเดียวกัน ไม่ได้แปลว่ารุ่นเดียวกัน

สิ่งที่ศรัทธาหวัง

ศรัทธาพูดว่าพระนี้กันภยันตราย เดินทางปลอดภัย พ้นอันตราย นั่นเป็นความหวังและเรื่องเล่าของผู้แขวน ไม่ใช่คำรับรองขององค์ใดองค์หนึ่ง บางหน้าขายเขียนว่า รายงานอุบัติเหตุไม่มีผู้ตายที่แขวนหลวงปู่ทวด ประโยคนั้นตรวจไม่ได้ หน้านี้ไม่ใช้